Legenda o świętym Aleksym - wzór ascety i świętego
Legenda to średniowieczny gatunek literacki, epicki, pisany prozą lub wierszem. Zaliczana jest do literatury o hagiograficznym charakterze. Opisuje życie świętych i cuda, dziejące się za ich przyczyną. Hagiografia (żywotopisarstwo świętych) była niezwykle rozpowszechniona w okresie średniowiecza. Utwory tego typu prezentowały jeden z wzorców osobowych, czyli wzór świętego ascety, godny naśladowania. Legendy hagiograficzne miały specyficzną kompozycję: w prolog autor mówił o przyczynach opisania żywota świętego, następny był opis narodzin świętego, jego zwykle cudowne dzieciństwo, młodość, małżeństwo (zwykle związane ze ślubem czystości), ucieczka ascety z domu, cuda czynione przez niego za życia, umartwianie się, często prześladowanie, a nawet męczeńska śmierć, a następnie cuda dziejące się po śmierci świętego. Święty Aleksy urodził się w zamożnej, bardzo pobożnej rodzinie. Gdy miał 24 lata, ożenił się z Famijaną, córką cesarza. Wkrótce po ślubie opuścił swoją małżonkę, rozdał majątek ubogim i rozpoczął żywot żebraczy. Za przyczyną św. Aleksego działy się różne cuda, np. z obrazu zeszła Maryja, by nakazać otworzenie kościoła. Z głęboką pokorą znosił Aleksy głód, pragnienie, nieprzychylność ludzką. Po jego śmierci miały miejsce kolejne cuda, rozdzwoniły się dzwony w całym Rzymie. Na pogrzeb przybyli dostojnicy kościelni oraz cesarz. Ciało św. Aleksego miało moc uzdrawiającą. Ktokolwiek znalazł się przy trumnie, a był chory, zostawał uzdrowiony. Św. Aleksy to typowy średniowieczny asceta, reprezentujący bierny typ ascezy, bardzo surowy model religijności. Wyrzekł się bogactwa, przyjemności, małżonki, szczęścia rodzinnego i życia osobistego, postanowił żyć w czystości, cierpieć głód, poniżenie, starał się być człowiekiem anonimowym, unikał wszelkiego rozgłosu.