Ogólna charakterystyka średniowiecza
Kultura kształtowała się pod wpływem dwóch ośrodków władzy: 1) papiestwa, 2) cesarstwa niemieckiego. Ośrodek pierwszy obejmował obszary łacińskiego chrześcijaństwa i patronował uniwersalizmowi średniowiecznemu. Znakiem tego ośrodka jest krzyż albo tiara, wzorcem osobowym, ukształtowanym w kręgu tej kultury, był asceta. Ośrodek drugi to władza świecka, ściśle związana z ówczesnym symbolem feudalnym. Znakiem tego ośrodka jest miecz albo korona, wzorcem osobowym rycerz, rycerz-kochanek oraz władca doskonały. Ze względu na znaki tych dwóch ośrodków, średniowiecze nazywa się epoką miecza i krzyża albo korony i tiary. Charakterystyczne dla średniowiecza są liczne wyprawy krzyżowe (krucjaty) odbywające się w dwóch kierunkach - na zachód, na Półwysep Iberyjski zasiedlony przez Maurów i na wschód, gdzie walczono o odzyskanie Grobu Chrystusa. Celem wypraw było nawracanie pogan na wiarę chrześcijańską. Sztuka średniowieczna została zdominowana przez dwa style: romański (ok. XI w.) w budownictwie sakralnym i świeckim. Cechy to prosta forma i masywność, grube mury, małe okna, ciężkie sklepienia kolebkowe, wieże i półkoliste przybudówki na zewnątrz, od wewnątrz płaskorzeźby, ornamenty roślinne i zwierzęce. Przykładem takiej budowli jest kolegiata w Tumie pod Łęczycą, płaskorzeźby - słynne Drzwi Gnieźnieńskie. Drugi styl, gotycki, pojawił się u schyłku średniowiecza, rozwijał się w XIII - XV w., szczególnie widoczny jest w budownictwie sakralnym. Kościoły budowano na planie krzyża, zwykle kilkunawowe, z cienkimi murami i wysokimi, łukowymi oknami.